Buôn bán động vật hoang dã tại Lào len lỏi lên không gian mạng
Hàng trăm video quảng bá việc mua bán động vật hoang dã nguy cấp tại Lào đang xuất hiện trên các nền tảng mạng xã hội Trung Quốc, làm dấy lên lo ngại về vai trò của nội dung trực tuyến trong việc thúc đẩy nhu cầu tiêu thụ động vật hoang dã. Qua các tìm kiếm bằng từ khóa đơn giản, Mongabay ghi nhận nhiều video trên WeChat Channels, Douyin và Xiaohongshu giới thiệu các loài động vật hoang dã và sản phẩm từ chúng, đồng thời quảng bá những chuyến tham quan các khu chợ buôn bán động vật tại Lào.
Trong một video, một người sáng tạo nội dung Trung Quốc ghi hình tại khu chợ ở Lào, giới thiệu nhiều sản phẩm và động vật, trong đó có chân gấu, các loài chim, thằn lằn và một cá thể tê tê còn sống. Người này đưa ra những lời giới thiệu khiến người xem hiểu rằng việc mua bán động vật hoang dã tại Lào là hợp pháp. Tuy nhiên, Đại sứ quán Trung Quốc tại Lào nhiều lần cảnh báo rằng pháp luật Lào nghiêm cấm buôn bán ngà voi, sừng tê giác, tê tê và các sản phẩm động vật hoang dã khác; người vi phạm sẽ bị xử lý theo pháp luật.
Video trên Douyin do một du khách Trung Quốc đăng tải, ghi lại hình ảnh một cá thể tê tê còn sống được đặt trong bát tại nhà hàng ở Lào. Phần chú thích trên video nhấn mạnh rằng nội dung được quay tại Lào và kêu gọi tuân thủ pháp luật Trung Quốc, trong đó nghiêm cấm việc nuôi, mua bán động vật hoang dã cả trong và ngoài lãnh thổ Trung Quốc.
Du lịch gia tăng, nội dung quảng bá lan rộng
Tuyến đường sắt Trung Quốc – Lào đi vào hoạt động năm 2021, cùng với việc Trung Quốc dỡ bỏ các biện pháp hạn chế đi lại trong đại dịch vào đầu năm 2023, đã góp phần thúc đẩy hoạt động du lịch giữa hai nước. Theo Hãng thông tấn Lào, gần 1,16 triệu lượt khách Trung Quốc đã đến Lào trong năm 2025.
Cùng với lượng khách du lịch gia tăng, các nội dung quảng bá hoạt động tham quan chợ động vật hoang dã và tiêu thụ sản phẩm từ động vật cũng xuất hiện trên mạng xã hội. Một tài khoản được ghi nhận đã đăng tải 96 video liên quan đến hoạt động buôn bán động vật hoang dã kể từ tháng 8/2025. Một số nội dung sử dụng những cách diễn đạt như “cứu hộ” để né tránh kiểm duyệt, trong khi phần bình luận có người hỏi mua vảy và chân tê tê. Những người đăng tải đôi khi hướng người quan tâm sang tin nhắn riêng, khiến hoạt động trao đổi khó được theo dõi công khai.
Một bài đăng trên Xiaohongshu chia sẻ hình ảnh một phần thịt tê tê đã luộc, được cho là phục vụ tại một nhà hàng ở Viêng Chăn, Lào.
Một video đăng trên WeChat Channels ngày 1/11/2025 ghi lại cảnh một cá thể tê tê còn sống tại nhà hàng ở Lào, xung quanh là khách du lịch đang chạm vào con vật. Trong video, người được cho là hướng dẫn viên giới thiệu công dụng của vảy tê tê trong y học cổ truyền Trung Quốc và nhắc đến giá bán cũng như cách chế biến. Một bài đăng vào tháng 6/2026 tiếp tục quảng bá việc ăn thịt tê tê tại nhà hàng ở Lào. Những nội dung như vậy có nguy cơ bình thường hóa việc tiêu thụ động vật hoang dã và kích thích nhu cầu mua bán các loài đang bị đe dọa.
Khoảng trống trong kiểm soát nội dung trực tuyến
Luật Bảo vệ động vật hoang dã của Trung Quốc nghiêm cấm quảng cáo bán động vật hoang dã hoặc sản phẩm động vật hoang dã trái phép, đồng thời cấm các nền tảng trực tuyến cung cấp dịch vụ cho hoạt động mua bán này. Tuy nhiên, pháp luật chưa quy định cụ thể đối với trường hợp người dùng mạng xã hội quay và đăng tải nội dung ghi lại các hoạt động liên quan đến động vật hoang dã trái phép.
WeChat và Douyin có quy định cấm nội dung quảng bá hoạt động buôn bán động vật hoang dã trái phép. Trong khi đó, hướng dẫn cộng đồng của Xiaohongshu chưa có quy định cụ thể tương tự. Theo thông tin Mongabay công bố, Tencent, đơn vị sở hữu WeChat, cho biết nền tảng Weixin Channels cấm mua bán và phân phối động vật hoang dã được bảo vệ hoặc các loài nguy cấp, đồng thời áp dụng cơ chế tiếp nhận báo cáo, rà soát nội dung và xử lý tài khoản vi phạm. Các biện pháp có thể bao gồm gỡ bỏ nội dung, hạn chế tài khoản và phối hợp với cơ quan chức năng.
Tuy vậy, kết quả kiểm tra thực tế cho thấy vẫn còn khoảng cách giữa quy định và việc thực thi. Sau khi Mongabay gửi ảnh chụp màn hình của 24 video về tê tê cho Tencent, công ty cho biết đã gỡ bỏ toàn bộ nội dung vi phạm sau khi điều tra. Nhưng tại thời điểm bài viết được công bố, Mongabay chỉ tìm thấy 7 trong số 24 video đã bị gỡ, trong khi những video mới về việc ăn tê tê vẫn tiếp tục xuất hiện.
Ông Steven Galster, nhà sáng lập tổ chức Freeland Foundation có trụ sở tại Bangkok, cho rằng các công ty công nghệ cần tăng cường sử dụng trí tuệ nhân tạo để nhận diện động vật hoang dã và các bộ phận cơ thể của chúng. Việc kiểm duyệt dựa chủ yếu vào văn bản có thể bỏ sót những video quảng bá động vật hoang dã, đặc biệt khi người đăng sử dụng tên gọi mã hóa hoặc chuyển người mua tiềm năng sang trao đổi riêng tư.
Thách thức này cũng tồn tại trên các nền tảng phương Tây như Facebook và WhatsApp, vốn nhiều lần bị chỉ trích vì chưa kiểm soát hiệu quả nội dung liên quan đến buôn bán động vật hoang dã. Tại Mỹ, các quy định pháp lý nhìn chung hạn chế trách nhiệm của nền tảng đối với nội dung do người dùng đăng tải, khiến việc kiểm soát phần lớn phụ thuộc vào cơ chế tự quản của doanh nghiệp.
Video do một vlogger sống tại Lào đăng trên WeChat Channels, ghi lại hình ảnh tê tê tại một khu chợ động vật hoang dã ở Lào. Người đăng khẳng định video được quay hợp pháp ở nước ngoài, chỉ nhằm phản ánh đời sống địa phương, không cổ súy hay liên quan đến các hoạt động mua bán, săn bắt động vật hoang dã.
Cần tăng cường trách nhiệm của các nền tảng số
Sự lan truyền của những video quảng bá mua bán động vật hoang dã cho thấy mạng xã hội có thể trở thành kênh hỗ trợ hoạt động buôn bán trái phép vượt qua biên giới. Khi hình ảnh động vật nguy cấp bị sử dụng để thu hút khách du lịch, giới thiệu giá cả hoặc hướng dẫn người xem tìm đến nơi tiêu thụ, nội dung trực tuyến có thể góp phần duy trì nhu cầu đối với các loài trong tự nhiên.
Để hạn chế nguy cơ này, các nền tảng cần thực thi nhất quán những quy định hiện có, nâng cao khả năng nhận diện nội dung vi phạm và xử lý hiệu quả các tài khoản tái phạm. Sự phối hợp giữa doanh nghiệp công nghệ, cơ quan thực thi pháp luật và cộng đồng cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện, báo cáo và ngăn chặn hoạt động buôn bán động vật hoang dã trái phép.
Bảo vệ động vật hoang dã cần bắt đầu từ việc ngăn chặn những hành vi thúc đẩy nhu cầu tiêu thụ chúng, cả tại các điểm buôn bán trực tiếp lẫn trên không gian mạng.
Nguồn thông tin: Tạp chí Mongabay
