ESG là gì? Vì sao ESG đang trở thành yêu cầu mới trong kinh doanh?

Ngày càng nhiều doanh nghiệp Việt Nam nhắc đến ESG trong chiến lược của mình – nhưng không phải ai cũng hiểu rõ ESG thực chất là gì, và vì sao nó đang chuyển từ một khái niệm “nên có” sang một yêu cầu gần như bắt buộc để tồn tại trên thị trường.

Hình minh họa.

ESG là gì?

ESG là viết tắt của ba yếu tố: Environmental (Môi trường), Social (Xã hội) và Governance (Quản trị). Đây là một khung đánh giá dùng để đo lường tính bền vững và trách nhiệm của doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa vào các chỉ số tài chính truyền thống như doanh thu hay lợi nhuận.

Khái niệm ESG chính thức được biết đến rộng rãi từ năm 2004, khi Liên Hợp Quốc công bố báo cáo “Who Cares Wins”, kêu gọi tích hợp các yếu tố môi trường, xã hội và quản trị vào hoạt động đầu tư. Kể từ đó, ESG dần trở thành một chuẩn mực toàn cầu, được các nhà đầu tư, tổ chức tài chính và cơ quan quản lý sử dụng để đánh giá mức độ bền vững và rủi ro dài hạn của một doanh nghiệp.

Ba trụ cột của ESG có thể hiểu đơn giản như sau:

• E – Môi trường: Cách doanh nghiệp quản lý tác động đến tự nhiên – từ phát thải khí nhà kính, sử dụng năng lượng, quản lý nước và chất thải, đến nguồn gốc nguyên liệu đầu vào.
• S – Xã hội: Cách doanh nghiệp đối xử với con người – người lao động, khách hàng, đối tác và cộng đồng xung quanh, bao gồm các vấn đề như quyền lợi lao động, an toàn dữ liệu và sự đa dạng, hòa nhập.
• G – Quản trị: Cách doanh nghiệp được điều hành – tính minh bạch, đạo đức kinh doanh, cơ cấu hội đồng quản trị và mức độ tuân thủ pháp luật.

Vì sao ESG không còn là lựa chọn, mà đang trở thành yêu cầu?

Áp lực từ khung pháp lý trong nước và quốc tế

Tại Việt Nam, Thông tư 96/2020/TT-BTC của Bộ Tài chính đã đặt nền tảng pháp lý cho việc công bố thông tin phát triển bền vững trên thị trường chứng khoán từ năm 2021. Theo giới chuyên môn, khung pháp lý này đang tiếp tục được thắt chặt, dần biến báo cáo ESG từ một hoạt động tự nguyện thành một nghĩa vụ đối với nhiều loại hình doanh nghiệp. Việt Nam cũng đang thí điểm thị trường tín chỉ carbon trong giai đoạn 2025–2028 với các doanh nghiệp phát thải lớn, trước khi chính thức vận hành từ năm 2029.

Ở cấp độ quốc tế, các quy định như Chỉ thị Thẩm định Tính bền vững của Doanh nghiệp (CSDDD) của EU đang tạo hiệu ứng lan tỏa mạnh mẽ, kéo theo yêu cầu thẩm định ESG xuống toàn bộ chuỗi cung ứng tại châu Á – trong đó có các doanh nghiệp xuất khẩu Việt Nam (theo phân tích của PwC Việt Nam).

Áp lực từ chuỗi cung ứng, nhà đầu tư và người tiêu dùng

Không chỉ đến từ quy định, ESG còn là điều kiện để doanh nghiệp giữ được vị trí trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nhiều tập đoàn đa quốc gia hiện yêu cầu đối tác, nhà cung cấp phải đáp ứng các tiêu chí ESG cơ bản mới được tiếp tục hợp tác. Về phía tài chính, các quỹ đầu tư và ngân hàng ngày càng ưu tiên vốn cho doanh nghiệp có chiến lược ESG rõ ràng, thông qua các công cụ như trái phiếu xanh hay tín dụng xanh.

Giá trị kinh doanh thực sự, không chỉ là “làm cho có”

Thực hành ESG bài bản còn mang lại lợi ích trực tiếp: giúp doanh nghiệp tối ưu chi phí vận hành, dễ tiếp cận các nguồn vốn ưu đãi, nâng cao uy tín với khách hàng và đối tác, đồng thời tạo lợi thế cạnh tranh dài hạn so với các doanh nghiệp chưa chuyển đổi. Đây là lý do ESG đang được nhiều doanh nghiệp nhìn nhận như một phần của chiến lược kinh doanh cốt lõi, thay vì một hoạt động trách nhiệm xã hội đơn thuần.

Góc nhìn từ Choice

Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất về ESG là xem đây như một “bộ hồ sơ” cần hoàn thiện – có đủ báo cáo, đủ cam kết, đủ chỉ số là coi như xong. Nhưng nhìn vào cách ESG được hình thành và phát triển, bản chất của nó không phải là thủ tục, mà là một cách tái tư duy về rủi ro và giá trị dài hạn: doanh nghiệp không thể tách rời hiệu quả kinh doanh khỏi tác động của mình đến môi trường, con người và cách mình được quản trị.

Đó cũng là lý do vì sao ESG đang chuyển từ “nên làm” sang “phải làm” không đến từ một quyết định đơn lẻ, mà từ sự hội tụ của nhiều lực đẩy cùng lúc – pháp lý, chuỗi cung ứng, dòng vốn và cả kỳ vọng của người tiêu dùng. Khi nhiều lực đẩy cùng chỉ về một hướng, điều đó thường báo hiệu một sự dịch chuyển mang tính cấu trúc, chứ không phải một xu hướng nhất thời sẽ sớm qua đi.

Với các doanh nghiệp đang ở giai đoạn tìm hiểu, điểm khởi đầu quan trọng không phải là chạy theo càng nhiều tiêu chí ESG càng tốt, mà là xác định đúng những yếu tố nào trong E, S, G thực sự liên quan đến ngành nghề, quy mô và chuỗi giá trị của mình – trước khi nghĩ đến việc đo lường hay công bố báo cáo.

Đọc thêm nội dung báo cáo “Who Cares Wins: Connecting Financial Markets to a Changing World” tại đây