Cần mạnh tay hơn với nạn buôn bán trái phép hổ ở Đông Nam Á
Hổ (Panthera tigris) từ lâu được xem là biểu tượng của sức mạnh và sự đa dạng sinh học. Tuy nhiên, sự tồn tại của loài vật này đang ngày càng bị đe dọa bởi hoạt động săn bắt và buôn bán trái phép nhằm phục vụ nhu cầu tiêu thụ các sản phẩm từ hổ như da, xương, răng và các bộ phận cơ thể khác. Một báo cáo mới được đăng tải trên Mongabay cho thấy, dù nhiều vụ việc buôn bán hổ đã được phát hiện và xử lý tại Đông Nam Á, quá trình truy tố và xét xử vẫn còn nhiều khoảng trống khiến hoạt động tội phạm này tiếp tục tồn tại.
259 vụ buôn bán hổ tại Đông Nam Á – Cần mạnh tay hơn với nạn buôn bán trái phép. (Ảnh: Steve Winter/Big Cat Voices)
Báo cáo From Seizure to Sentence: An Assessment of Tiger Trafficking Prosecutions in Southeast Asia do GuArdean Centre for Conservation Research phối hợp cùng TRAFFIC và WWF International thực hiện đã phân tích 259 vụ bắt giữ liên quan đến buôn bán hổ tại 7 quốc gia Đông Nam Á trong giai đoạn 2019-2024, bao gồm Việt Nam, Indonesia, Thái Lan, Malaysia, Campuchia, Myanmar và Lào. Đây là những quốc gia nằm trong khu vực từng ghi nhận sự hiện diện của quần thể hổ hoang dã.
Kết quả nghiên cứu cho thấy chỉ 110 trong tổng số 259 vụ việc (42%) dẫn đến các hình phạt như phạt tiền hoặc án tù. Có 35 vụ (14%) kết thúc bằng các bản án treo dành cho đối tượng bị kết án. Trong khi đó, 63 vụ không có thông tin rõ ràng về kết quả xử lý và 48 vụ không có dữ liệu công khai. Những khoảng trống về thông tin và sự khác biệt trong cách xử lý giữa các quốc gia đang gây khó khăn cho việc đánh giá đầy đủ mức độ nghiêm trọng của nạn buôn bán hổ trong khu vực.
Các chuyên gia nhận định rằng việc bắt giữ đối tượng và thu giữ tang vật mới chỉ là bước đầu trong quá trình đấu tranh với tội phạm động vật hoang dã. Khi các vụ án không tiếp tục được điều tra chuyên sâu, truy tố hiệu quả và đưa ra mức án đủ sức răn đe, các mạng lưới buôn bán trái phép vẫn có thể tiếp tục hoạt động với mức rủi ro thấp. Báo cáo cũng chỉ ra rằng nhiều vụ truy tố hiện nay tập trung vào những đối tượng trực tiếp tham gia như thợ săn, người vận chuyển hoặc người buôn bán nhỏ lẻ, trong khi những cá nhân tổ chức và tài trợ cho các đường dây lớn vẫn rất khó bị xử lý.
Tình trạng này đặc biệt đáng lo ngại khi số lượng hổ trong tự nhiên đã suy giảm nghiêm trọng trong hơn một thế kỷ qua. Từ khoảng 100.000 cá thể vào đầu thế kỷ 20, hiện nay thế giới chỉ còn khoảng 4.000 cá thể hổ hoang dã. Sự suy giảm môi trường sống cùng hoạt động săn bắt trái phép được xem là hai trong những nguyên nhân chính đẩy loài hổ đến gần nguy cơ tuyệt chủng.
Trong số các quốc gia được nghiên cứu, Việt Nam và Indonesia ghi nhận số vụ có kết quả xử lý hình sự cao nhất, với tổng cộng 102 vụ dẫn đến hình phạt tiền hoặc án tù, mỗi quốc gia có 51 vụ. Tuy nhiên, báo cáo lưu ý rằng con số này cũng phản ánh sự khác biệt trong mức độ minh bạch dữ liệu giữa các quốc gia, thay vì hoàn toàn phản ánh quy mô của hoạt động buôn bán hổ. Việt Nam cũng ghi nhận 33 trong tổng số 35 vụ án có hình thức án treo trong nghiên cứu.
Bên cạnh việc tăng cường chế tài, báo cáo nhấn mạnh sự cần thiết của một hệ thống thực thi pháp luật toàn diện hơn. Các cơ quan chức năng cần nâng cao năng lực điều tra, tăng cường phối hợp giữa lực lượng thực thi pháp luật và cơ quan tư pháp, đồng thời sử dụng thêm các bằng chứng pháp y, dữ liệu kỹ thuật số và thông tin tài chính để truy tìm những cá nhân đứng sau các mạng lưới buôn bán động vật hoang dã.
Bảo vệ hổ không chỉ dừng lại ở việc ngăn chặn từng vụ săn bắt hay thu giữ từng cá thể bị buôn bán. Một chiến lược bảo tồn hiệu quả cần hướng tới việc phá vỡ toàn bộ chuỗi tội phạm, từ những mắt xích trực tiếp đến các tổ chức đứng phía sau. Khi pháp luật được thực thi nghiêm minh và các vụ án được xử lý đến cùng, những nỗ lực bảo tồn mới có thể tạo ra tác động lâu dài cho tương lai của loài hổ và hệ sinh thái mà chúng đang góp phần duy trì.
Nguồn thông tin: Tạp chí Mongabay
