Nhựa gốc dầu mỏ làm xáo trộn hệ sinh thái nước ngọt

Ô nhiễm nhựa từ lâu đã được len lỏi vào từng ngóc ngách của cuộc sống và được nhìn nhận như một vấn đề ảnh hưởng nghiêm trọng. Thế nhưng các nghiên cứu khoa học ngày càng cho thấy tác động của nhựa sâu rộng hơn rất nhiều, cụ thể là đối với các hệ sinh thái nước ngọt, đặc biệt là khi nó làm thay đổi trực tiếp đến chất lượng nước và sự cân bằng tự nhiên vốn rất mong manh của các hệ sinh thái này.

Nghiên cứu do các nhà khoa học thuộc Đại học California – San Diego thực hiện và được đăng tải trên EurekAlert! đã đưa ra những phát hiện đáng chú ý về cách nhựa có thể tác động đến chất lượng nước và cấu trúc sinh thái trong ao hồ. Họ tiến hành thí nghiệm trên các hệ sinh thái ao nước, so sánh tác động giữa nhựa thông thường có nguồn gốc từ dầu mỏ và nhựa phân hủy sinh học. Mục tiêu là tìm hiểu liệu các loại nhựa khác nhau có gây ra những thay đổi khác nhau đối với các sinh vật sống trong nước hay không.

Kết quả cho thấy nhựa từ dầu mỏ có liên quan đến sự suy giảm của các loài động vật nhỏ đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái, đặc biệt là các loài giáp xác cực nhỏ thuộc nhóm sinh vật phù du động vật (zooplankton). Dù kích thước rất nhỏ, các sinh vật này lại là “người gác cổng” của chất lượng nước, bởi chúng giúp kiểm soát tảo và giữ cho hệ sinh thái duy trì trạng thái cân bằng. Khi số lượng zooplankton giảm, hệ sinh thái có nguy cơ mất đi một mắt xích quan trọng trong chuỗi kiểm soát tự nhiên.

Nghiên cứu của Đại học UC San Diego cho thấy ô nhiễm từ nhựa có nguồn gốc nhiên liệu hóa thạch có thể làm suy giảm các loài sinh vật giúp duy trì chất lượng nước từ đó làm nguồn nước dễ bị ô nhiễm hơn. (Ảnh: Eurekalert)

Sự suy giảm của các loài động vật nhỏ này có thể tạo điều kiện để tảo phát triển mạnh hơn. Khi tảo bùng nổ, nguy cơ xuất hiện hiện tượng nở hoa tảo độc hại tăng lên, làm nước trở nên đục, thiếu oxy và ảnh hưởng đến nhiều loài sinh vật khác trong ao hồ. Đây là một hiện tượng biến đổi dạng “domino” rất đáng lo ngại, bởi chỉ một thay đổi ban đầu cũng có thể kéo theo hàng loạt hệ quả lên môi trường sống và chất lượng nước mà cộng đồng đang sử dụng hằng ngày.

Đáng chú ý, trong các ao thử nghiệm có nhựa phân hủy sinh học, tác động tiêu cực này ít rõ rệt hơn. Số lượng các loài động vật nhỏ và mức độ tảo nhìn chung ổn định hơn so với nhóm ao có nhựa từ dầu mỏ. Dù vậy, kết quả này không có nghĩa nhựa phân hủy sinh học là “giải pháp hoàn hảo” để thay thế hoàn toàn nhựa truyền thống, bởi tác động của vật liệu lên môi trường còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như điều kiện phân hủy thực tế, thời gian tồn tại trong tự nhiên và cách chúng được sử dụng, thu gom, xử lý sau khi thải ra môi trường.

Nghiên cứu này nhắc nhở chúng ta rằng nhựa không chỉ gây ô nhiễm theo nghĩa “rác thải nhìn thấy được”. Nhựa có thể thay đổi cách hệ sinh thái vận hành, làm xáo trộn các mối quan hệ giữa sinh vật trong nước và làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các hiện tượng môi trường bất lợi. Khi những thay đổi đó diễn ra ở quy mô rộng, chúng có thể ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và chất lượng nguồn nước, tác động trực tiếp đến đời sống con người. Do đó, giảm ô nhiễm rác thải nhựa bây giờ không còn là sự lựa chọn mà là yêu cầu cấp thiết buộc chúng ta phải hành động. Việc hạn chế sử dụng nhựa dùng một lần, ưu tiên các vật liệu thân thiện hơn, tăng cường thu gom và phân loại rác,… là những bước đi nhỏ nhưng quan trọng để giảm lượng nhựa rò rỉ vào tự nhiên.

Nguồn thông tin: Eurekalert.org